به جا نيست مگر نسبت به كسى كه خانواده يا دين دارد و چه كمياب است كسى كه قدر احسان را بداند . همانا امر به معروف و نهى از منكر شود مؤمنى كه پند مىپذيرد يا جاهلى كه ياد مىگيرد اما صاحب تازيانه و شمشير « 42 » ، نه . كسى امر به معروف و نهى از منكر مىكند كه داراى سه خصلت باشد : بدانچه امر مىكند داناست و بدانچه نهى مىكند داناست در آنچه امر مىكند عادل است ، و در آنچه نهى مىكند عادل است با نرمش امر مىكند و با نرمش نهى مىكند . خداوند با دادن موهبتها بر مردمى انعام مىكند اما آنان سپاس او را نمىگزارند و آن نعمت و بال آنها گردد و مردمى را به بلاها گرفتار سازد و آنان شكيب ورزند پس آن بلا برايشان نعمت مىشود . صلاح حال زندگانى و معاشرت با هم يك پيمانهء پر است كه دو سومش هوش و يك سومش ناديده گرفتن است « 43 » . انتقامجويى براى صاحبان قدرت چقدر زشت است . از آن حضرت سؤال شد : مروت چيست ؟ فرمود : آن است كه خداوند تو را در آنجا كه نهيت كرده نبيند و در آنجا كه فرمانت داده گم نكند . سپاسگزار هر كس را كه به تو نعمت داد و انعام كن بر كسى كه از تو سپاسگزارى كرد كه نعمت با شكر كردن از بين نمىرود و با كفر ورزيدن نمىپايد . شكر افزونى در نعمتها و آسودگى از فقر و تنگدستى است . از دست رفتن حاجت بهتر است از آنكه آن را از نااهل درخواست كنى و بدتر از مصيبت كج‌خويى به خاطر آن است . مردى از امام صادق ( ع ) خواست كه به او چيزى آموزد تا مايه رسيدن به خير دنيا و آخرت باشد . و كلام را به دراز نكشاند . امام ( ع ) در پاسخ او فرمود : دروغ مگو . از آن حضرت سؤال شد بلاغت چيست ؟ فرمود : آن كس كه چيزى را شناخت سخنش دربارهء آن اندك گردد و او را بدين خاطر بليغ ناميده‌اند كه با تلاشى اندك به مقصودش نايل آمده است . وام و بدهكارى اندوه شبانه است و خوارى روز . با پدرانتان خوش‌رفتارى كنيد تا پسرانتان با شما خوش‌رفتارى كنند و ديده از زنان مردم فروپوشيد تا نگاه از زنانتان پوشيده دارند . هر كه به خائن چيزى به امانت سپارد بر خدا ضمانتى ندارد . آن حضرت به حمران بن اعين فرمود : اى حمران ! به كسى نگر كه در نيرو و توان زير دست تو است و به كسى كه برتر از تو است منگر ، زيرا كه اين كار بيشتر موجب قناعت تو است ، بدانچه خدا براى تو قسمت كرده است و شايسته‌تر است كه موجب افزونى از سوى خدا عز و جل باشد . و بدان كه عمل مستمر و اندك كه مبتنى بر يقين است نزد خداوند ، از عمل بسيار غير مبتنى بر

--> ( 42 ) اين بيان در جايى صادق است كه احتمال تأثير امر به معروف و نهى از منكر در طرف منتفى باشد . ( 43 ) جاحظ اين روايت را در البيان و التبيين نيز آورده است .